Aile büyüklerine sorulacak sorular: anneanne, babaanne ve dede için

Yazar: Zara Turner-Major, Dear Moment kurucu ortağı. Güncelleme tarihi: 29 Ekim 2026.

Hayatın dönemlerine göre sorular

Soruların hepsini bir oturuşta sormanız gerekmez. Her ziyaret ya da telefon görüşmesi için bir iki soru seçin. Bir soru sohbeti açmazsa sıradakine geçin. “…anlat” ya da “…nasıldı?” diye biten sorular, “evet” ya da “hayır” ile cevaplanan sorulardan daha iyi sonuç verir.

Soruların çoğu anneanneye, babaanneye ve dedeye aynı şekilde sorulabilir; askerlik gibi birkaçı yalnızca dede için. Sorular, sohbette olduğu gibi “sen” diye yazıldı. Aile büyüklerinize “siz” diyorsanız soruları öyle sorun.

Çocukluk, ev ve mahalle

1. Çocukluğunun geçtiği evi anlat. Yatağında yatarken neler duyardın?
2. Köyde mi büyüdün, şehirde mi? Mahallede kimler vardı?
3. Sokakta hangi oyunları oynardınız?
4. Annen ve baban nasıl insanlardı? Sana en çok ne öğrettiler?
5. Çocukken yaptığın en büyük yaramazlık neydi?
6. Evinize ilk radyo ya da televizyon geldiğinde neler olmuştu?
7. Benim yaşımdayken bildiğin ama bugün artık kimsenin bilmediği bir şey var mı?

Okul yılları

1. Okula nasıl giderdin? Yol ne kadar sürerdi?
2. Okulda ne giyerdiniz, çantanda neler olurdu?
3. En sevdiğin öğretmen kimdi? Neden hâlâ aklında?
4. Okuldan sonra, büyükler görmezken neler yapardınız?
5. 23 Nisan'da ya da okul müsameresinde hiç sahneye çıktın mı?
6. Okulu bitirdin mi, yoksa erkenden çalışmaya mı başladın?

Gençlik, askerlik ve ilk iş

1. Gençken arkadaşlarınla nerelere giderdiniz?
2. Hangi şarkıların sözlerini hâlâ ezbere biliyorsun?
3. İlk işin neydi? İlk kazandığın parayla ne aldın?
4. (Dedeye) Askerliğini nerede yaptın? Oradan aklında en çok ne kaldı?
5. Hangi işi en çok sevdin, neden?
6. O zamanlar bir ekmek, bir sinema bileti kaç paraydı?

Tanışma ve evlilik

1. Dedemle (ya da anneannemle, babaannemle) nasıl tanıştınız? Onu ilk gördüğünde ne düşündün?
2. Görücü usulüyle mi evlendiniz, yoksa severek mi?
3. Düğününüzü anlatır mısın? Kına gecesinden aklında ne kaldı?
4. Evlendikten sonra nerede oturdunuz? İlk eviniz nasıldı?
5. En çok ne yüzünden tartışırdınız, sonra nasıl barışırdınız?

Göç ve gurbet

1. Hiç köyden şehre ya da başka bir şehre taşındınız mı? Neden?
2. Aileden Almanya'ya ya da başka bir ülkeye çalışmaya giden oldu mu?
3. Gurbete giden biri nasıl haber gönderirdi: mektupla mı, telefonla mı, kasetle mi?
4. Başka bir yere ilk gittiğinde seni en çok ne şaşırttı?
5. Geride bıraktığın şeylerden en çok neyi özledin?
6. Evinize telefon ne zaman bağlandı? Uzaktaki akrabaları nasıl arardınız?

Bayramlar, sofralar ve tarifler

1. Çocukken bayram sabahları nasıl geçerdi? Kimlerin elini öperdin, ne kadar harçlık toplardın?
2. Bayram sofrasında mutlaka neler olurdu?
3. Kışlık hazırlıkları nasıl yapardınız? Salça, tarhana, erişte kimin işiydi?
4. En sevdiğim yemeğin tarifini anlatır mısın? Kitaptaki gibi değil, senin yaptığın gibi.
5. Hangi yemeği annenden ya da anneannenden öğrendin?
6. Çocukken gittiğin en kalabalık düğün ya da kutlama hangisiydi?
7. Bugün hâlâ sürdürdüğün bir aile geleneği var mı?

Çocuklar ve torunlar

1. Annem (ya da babam) bebekken nasıldı? Ben nasıldım?
2. Çocuk büyütürken en çok neyde zorlandın, sana kim yardım ederdi?
3. Anneanne, babaanne ya da dede olacağını duyunca ne hissettin?
4. Kendi anneannen, babaannen ve deden nasıl insanlardı?

Öğütler

1. Hayatta en çok neyle gurur duyuyorsun?
2. Hayatını en çok değiştiren karar hangisiydi?
3. Yirmi yaşındaki bir gence ne öğüt verirdin?
4. Torunlarının neyi bilmesini istersin?

Torunların babaanneye, anneanneye ve dedeye soracağı sorular

Aile büyükleri beş yaşında bir çocuğa, bir yetişkine verdiklerinden farklı cevaplar verir. Çocuğunuza sorması için bir soru verin ve cevabı kaydedin. Aynı kayıtta hem aile büyüğünüzün hem de çocuğunuzun sesi olur.

1. Anneanne, sen küçükken hangi oyuncaklarla oynardın?
2. Dede, sen okula giderken bilgisayar var mıydı?
3. Babaanne, küçükken dinlediğin bir ninniyi bana söyler misin?
4. Dede, en yakın arkadaşın kimdi? Birlikte neler yapardınız?
5. Anneanne, annem küçükken en çok hangi yaramazlığı yapardı?

Okul ödevi için sözlü tarih soruları

İlkokul 4. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde çocuklardan bir aile büyüğüyle görüşüp aile tarihini araştırmaları istenebilir. Bir ders kitabındaki örnek sorular doğum tarihini, evlenme tarihini ve mesleği ister. Bu sorular ödev için gerekli ama pek hikâye çıkarmaz.

Çocuğunuz ödevdeki soruların yanına yukarıdaki listeden bir iki soru eklesin, örneğin okul yılları bölümünden. Görüşmeyi telefonla kaydedin. Çocuk ödevi yazarken kaydı yeniden dinleyebilir, kayıt da ailenizde kalır.

Nasıl sorulur, nasıl dinlenir

Bir kayıt için tek bir iyi soru yeter. Ardından kısa sorularla devam edin: “Sonra ne oldu?” ya da “O zaman en zoru neydi?” gibi. Sessizliği hemen yeni bir soruyla doldurmayın. İnsanlar en güzel ayrıntıyı çoğu zaman birkaç saniyelik bir sessizlikten sonra ekler.

Bu rehberi neden yazdık

Annemiz geç saatlere kadar çalıştığı için kız kardeşim Nargiz'le beni küçükken daha çok Nene büyüttü. Yemeğimizi o pişirir, bizimle okul hakkında konuşurdu. Bizi çok severdi. İkimiz de ona bağlıydık.

Rüyasında Ronaldo'yu gördüğüne dair çok komik hikâyeler anlatırdı. Gülüşünü ve hayatı olduğu gibi kabullenmekle ilgili öğütlerini hatırlıyorum. Geçen yıl vefat etti. Fotoğrafları elimizde ama sesinin tek bir kaydı yok.

Tek bir uzun görüşme yerine kısa kayıtlar

Aile büyükleriyle görüşme rehberlerinin çoğu masa başında bir görüşme önerir: bir soru listesi, sessiz bir oda, bir saat ya da daha uzun bir sohbet. Bazı ailelerde bu işe yarar. Ama böyle planlı bir görüşme kolayca ertelenir ve bazı aile büyükleri kendini sınavdaymış gibi hisseder.

Kısa kayıtlar herkes için daha kolaydır: 30 saniyeden 2 dakikaya kadar, fırsat çıktığında alınan kayıtlar. Pazar kahvaltısında, görüntülü aramada, dede torununu kucağına aldığında. Kısa bir kaydı bulup dinlemek de bir saatlik bir kaydın içinde aramaktan daha kolaydır.

Aile büyüğünün sesini telefonla kaydetmek

Mikrofona ya da özel bir uygulamaya ihtiyacınız yok. Telefonunuzdaki ses kaydedici, sessiz bir oda ve birkaç basit kural yeterli:

• Her seferinde izin isteyin. Kaydın ne için olduğunu söyleyin: “Bu kayıt çocuklar için, internete koymayacağız.” Asla gizlice kaydetmeyin.
• Telefonu masaya koyun. Yaklaşık bir kol boyu uzağa, ekranı aşağı bakacak şekilde. Telefonu mikrofon gibi birinin yüzüne tutmak çoğu insanı tedirgin eder.
• Sessiz bir yer bulun. Televizyonu ve radyoyu kapatın, buzdolabından, aspiratörden ve pencereden uzaklaşın. Koltuklu, halılı bir oda sesi yumuşatır. Fayanslı bir mutfakta ses yankı yapar.
• İlk on saniyeyi dinleyin. Devam etmeden önce kaydın başını açıp kontrol edin. Bir sorun varsa bunu eve dönünce değil, oradayken fark edin.
• Doğru saati seçin. Aile büyüğünüz çabuk yoruluyorsa kaydı kısa tutun ve en dinç olduğu saati seçin.
• Kaydı hemen durdurmayın. Hikâye bitince kayda devam edin. Gülüşmeler, “Ha, bir de şu var” ya da hangi yıl olduğu üzerine küçük bir tartışma: en güzel kısım çoğu zaman budur.
• Tarihi ve kimin konuştuğunu söyleyin. Kaydın başında söyleyin ya da hemen sonra not alın. On yıl sonra hangi bayram olduğunu kimse hatırlamaz.

Sorulardan başka neler kaydedilir

Küçük şeylerle başlayın. Bunlar çabuk kaydedilir ve en kolay unutulur:

• Gülüşü. Gülüşünü kaydetmek zordur; kahkaha çoğu zaman bir hikâyenin sonunda gelir.
• Çocuğunuzun adı, onun söylediği gibi. Torunlarına söylediği “kuzum”, “gülüm” gibi sevgi sözleriyle birlikte.
• Selamlaşma ya da vedalaşma. Telefonu açınca ya da kapatmadan önce hep söylediği söz.
• Bir ninni ya da türkü. Özellikle size söylediği ya da kendi çocukluğundan bildiği bir ninni.
• Kendi ağzından bir tarif. Yazılı tarifi değil, “bir avuç”, “göz kararı” diye anlattığı hâlini.
• Torununa anlattığı bir masal. Çocuğunuz yatmadan önce masalı tekrar tekrar dinleyebilir.
• Deyimler ve dualar. Atasözleri, hayır duaları ve ailede yalnızca onun kullandığı sözler.
• Öğütleri. “Çocukların neyi bilmesini istersin?” diye sorun ve sonra susun.

Aile büyükleriniz Türkiye'de, siz yurt dışındaysanız

Fatma anneanne Trabzon'da, Defne ile Ege Köln'deyse çocuklar onun sesini çoğunlukla telefonda ya da görüntülü aramada duyar. Bu aramaları da kaydedebilirsiniz:

• iPhone'da telefon aramaları. Apple'a göre iPhone'da arama kaydı yalnızca bazı bölgelerde ve dillerde kullanılabilir. Kayıt başlayınca iki taraf da aramanın kaydedildiğini duyar ve kayıt Notlar uygulamasında saklanır. Apple, başlamadan önce karşı tarafın açıkça izin verdiğinden emin olmanızı ister. Bu özelliğin bulunduğunuz ülkede çalışıp çalışmadığına bakın.
• Hoparlör ve ikinci bir cihaz. Aramayı hoparlöre alın ve başka bir telefonla ya da tabletle kaydedin. Ses kalitesi düşer ama her telefonla ve her mesajlaşma uygulamasıyla çalışır.
• Görüntülü aramalar. Aile büyüğünüzden telefonu yüzüne yakın ve sabit tutmasını isteyin. Ya da Trabzon'daki bir akrabanızdan kısa bir kayıt alıp size göndermesini isteyin.
• Bayramdan önce bir sesli mesaj. Anneanneden torunlarına kısa bir bayram mesajı isteyin. Mesajı aynı gün sohbetten alıp başka bir yere de kaydedin.
• Sabit bir saat. Türkiye ile Almanya ve Hollanda arasında kışın 2, yazın 1 saat fark var. Birleşik Krallık ile fark kışın 3, yazın 2 saat. Her pazar öğleden sonra gibi sabit bir saatte yapılan kısa aramalar, uzun ve seyrek aramalardan daha iyi sonuç verir.

Arama kaydıyla ilgili kurallar ülkeden ülkeye değişir. Kurallar ne olursa olsun karşınızdakine haber verin ve izin isteyin.

Aile büyüğünüz hangi dilde düşünüp şakalaşıyorsa o dilde kaydedin. Hikâyenin tadı ikinci bir dilde çoğu zaman kaçar. Çocuklarınız ya da eşiniz Türkçe bilmiyorsa kaydın yanına Almanca, Hollandaca ya da İngilizce kısa bir not ekleyin.

Aile büyüğünüz hastaysa ya da unutmaya başladıysa

Kayıtları kısa tutun. Bildik konular ve eski şarkılar, yıl ve isim sorularından çoğu zaman daha iyi sonuç verir. Bir hikâyeyi sizin hatırladığınızdan farklı anlatırsa düzeltmeyin. İyi bir gününde değilse başka bir gün deneyin ya da sadece çocuklarla konuşmasını kaydedin.

Kayıtları güvende tutmak

Kayıtlar çoğu zaman alındıktan sonra kaybolur. Ses kaydedicide, bir sohbet grubunda ya da eski bir telefonda kalır, telefon değişince ya da sohbet silinince gider. Kaydı aldığınız gün üç şey yapın:

1. Kayda ad verin. Kim, ne, ne zaman: “Fatma anneanne, ninni, 12 Ekim 2026”.
2. İkinci bir kopya alın. Kaydı aldığınız telefondan başka bir yere.
3. Bir satır not ekleyin. Hikâyenin ne hakkında olduğu, orada kimlerin olduğu ve dinleyenin bilmesi gereken başka ne varsa.

Kayıtların nerede durduğuna da dikkat edin. Aile büyüğünüz kayda ailesi için razı oldu, herkese açık bir paylaşım için değil. Kayıtları size özel bir yerde tutun ve bir sesi yapay zekâ ile kopyalamayı teklif eden uygulamalara ve sitelere dikkat edin. Aile büyüğünüzün sesini böyle bir uygulamaya yüklemeden önce ona sorun.

Dear Moment uygulamasında sesli notlar

Dear Moment ailenizin kişisel günlüğüdür: fotoğraflar, videolar, notlar ve sesli notlar bir arada. Uygulamada sesli not kaydedebilirsiniz. Sesi yazıya çeviriyoruz, böylece kayıt hem dinlenebilir hem okunabilir. Türkçe kayıtlarda da çalışır, yeter ki bir kayıtta tek dil konuşulsun. Her anın bir tarihi vardır, bu yüzden kayıtlar aynı günün fotoğraflarıyla birlikte tarih sırasıyla durur. Her an için kimin göreceğini siz seçersiniz: anneannenin ninnisini bütün aileyle paylaşabilir, başka bir kaydı yalnızca kendinize ayırabilirsiniz. Yakın çevreniz paylaştıklarınızı özel bir bağlantıdan açar. Uygulama ya da hesap gerekmez. Bağlantıya sahip olan herkes görebilir.

Anlarınızı yalnızca siz ve seçtiğiniz kişiler görür. Hiçbir şey herkese açık paylaşılmaz. Reklam yok. Verileriniz Avrupa Birliği'nde saklanır ve ses kayıtları dâhil anlarınız yapay zekâ eğitiminde asla kullanılmaz. İstediğiniz zaman bize yazın, tüm anlarınızın bir kopyasını gönderelim. Çocuğunuzun ilk yıllarını nasıl kaydedebileceğinizi bebek anı defteri uygulaması rehberimizde anlatıyoruz.

Sık sorulan sorular

Aile büyüklerine hangi sorular sorulur?

Çocukluk, okul, gençlik, evlilik, iş, göç, bayramlar ve yemek tarifleri hakkında açık uçlu sorular. “Çocukluğunun geçtiği evi anlat” gibi bir soru, “Çocukluğun mutlu muydu?” sorusundan çok daha fazla hikâye çıkarır. Bir kayıt için tek soru yeter. En güzel ayrıntılar çoğu zaman “Sonra ne oldu?” diye sorduğunuzda gelir.

Anneanneye ya da babaanneye çocukluğu hakkında neler sorulur?

Somut şeyler sorun: büyüdüğü ev, mahallede oynanan oyunlar, okula nasıl gittiği, çocukken yaptığı en büyük yaramazlık. Listedeki ilk 13 soru bunun için. “Çocukluğun nasıldı?” gibi genel bir soru çoğu zaman kısa bir “iyiydi” ile biter.

Sözlü tarih ödevi için aile büyüğüne hangi sorular sorulur?

Bir ders kitabındaki örnek sorular doğum tarihi, evlenme tarihi ve meslek gibi temel bilgileri ister. Bunların yanına hikâye çıkaran bir iki soru ekleyin, örneğin okul yılları hakkında. Cevapları telefonla kaydederseniz çocuk ödevi yazarken kaydı yeniden dinleyebilir.

Aile büyüğünün sesi nasıl kaydedilir?

Elinizdeki telefon yeterli. Telefonu aranızdaki masaya koyun ve tek bir uzun görüşme yerine farklı ziyaretlerde kısa kayıtlar alın. Küçük şeylerle başlayın: gülüşü ya da çocuğunuzun adını söyleyişi gibi. Kayda başlamadan önce her seferinde izin isteyin.

Aile büyüklerim Türkiye'de, ben yurt dışındayım. Seslerini nasıl kaydederim?

Önce izin isteyin, sonra aramayı kaydedin. iPhone'da arama kaydı yalnızca bazı bölgelerde ve dillerde çalışır ve iki taraf da aramanın kaydedildiğini duyar. Aramayı hoparlöre alıp ikinci bir cihazla da kaydedebilirsiniz. Ya da Türkiye'deki bir akrabanızdan kısa bir kayıt alıp size göndermesini isteyin. Düzenli, kısa aramalar tek bir uzun görüşmeden daha iyi sonuç verir.

Aile büyüğüm kaydedilmek istemezse ne yapmalıyım?

İsteğine saygı gösterin, gizlice kaydetmeyin. Kaydın torunlar için olduğunu, internette paylaşılmayacağını anlatın. Hayatını anlatmak istemeyen birçok kişi, bir masal anlatmayı ya da bir türkü söylemeyi daha kolay kabul eder.

Kaynaklar

• iPhone'da arama kaydı: Apple Destek, “iPhone'da aramaları kaydetme ve yazıya dökme” (erişim tarihi: 29 Ekim 2026)
• iPhone'da ses kaydı: Apple Destek, “iPhone'daki Sesli Notlar'da kayıt yapma” (erişim tarihi: 29 Ekim 2026)
• Ders kitabındaki örnek sorular: 4. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı (Ferman Yayıncılık), sayfa 41, egitimsistem.com'daki sayfa özeti (erişim tarihi: 29 Ekim 2026)
• İlkokulda sözlü tarih: İlker Dere, Nurgül Kızılay, “Aile tarihinin araştırılmasında sözlü tarihin kullanımı: İlkokul öğrencilerinin tecrübeleri”, Türk Tarih Eğitimi Dergisi, 2017
• Dear Moment: gizlilik politikası (İngilizce), ekibimiz (İngilizce)